Ngày xửa ngày xưa, ở một làng nhỏ bên bờ biển, có ông lão thợ mộc tên là Geppetto. Xưởng gỗ nhà ông lúc nào cũng thơm mùi mùn cưa, mùi gỗ thông, đầy thìa gỗ, chim gỗ, đồ chơi bằng gỗ. Nhưng ông sống một mình, nhiều buổi tối ông ngồi thở dài: "Giá mà có một đứa con, cùng ăn bát canh, cùng nghe ông kể chuyện thì vui biết mấy."
Một hôm, ông Geppetto tìm được một khúc gỗ rất lạ. Ông gõ vào, khúc gỗ kêu cốc cốc, nghe cứ như tiếng cười khúc khích. Ông đẽo thành một cậu bé bằng gỗ, mắt tròn sáng, miệng cười tươi, cái mũi nhỏ xinh. "Bố gọi con là Pinocchio nhé," ông nói. Bỗng... chớp chớp! Cậu bé gỗ mở mắt. Cậu ngọ nguậy ngón tay, đá đá đôi chân. "Con chào bố ạ!" Ông Geppetto mừng quá, nhảy múa khắp xưởng gỗ.
"Mai con đi học nhé," ông nói, "để biết đọc biết viết." Ông không có tiền mua sách, bèn đổi chiếc áo khoác ấm của mình lấy một quyển sách vần mới tinh. Pinocchio ôm quyển sách: "Con cảm ơn bố! Con hứa sẽ đi thẳng đến trường."
Sáng hôm sau, Pinocchio kẹp sách dưới nách, nhảy chân sáo đi học. Đi được nửa đường, cậu nghe tiếng: tùng tùng, tò te tò te! Ở quảng trường có gánh múa rối, cờ hoa rực rỡ. "Mình chỉ ngó một tí thôi," Pinocchio nghĩ. Mấy con rối trên sân khấu vẫy tay gọi: "Kìa, bạn người gỗ giống tụi mình! Lên nhảy cùng đi!" Thế là Pinocchio nhảy, cười, vỗ tay, "ngó một tí" thành ra cả ngày. Lúc vở diễn hết thì trường cũng tan từ bao giờ. Ông chủ gánh rối to béo, cười ha hả, tặng cậu năm đồng tiền vàng: "Mang về cho bố cháu nhé. Giờ về nhà nhanh lên."
Trên đường về, Pinocchio gặp một nàng tiên tóc xanh da trời ngồi dưới gốc cây chanh. "Chào Pinocchio," nàng tiên hỏi. "Quyển sách của con đâu rồi?" Pinocchio không muốn nói mình trốn học. "Dạ... con đánh rơi mất rồi ạ." Tức thì, "tưng" một cái, mũi cậu dài ra một chút. "Rơi ở đâu?" "Dạ, có con chim to cắp mất ạ!" Tưng, tưng! Mũi cậu dài ra, dài ra mãi, dài đến nỗi hai chú chim sẻ bay đến đậu lên, hót líu lo. Pinocchio phải nheo mắt mới nhìn thấy hai chú chim.
Nàng tiên cố nhịn cười: "Pinocchio à, lời nói dối cũng giống cái mũi của con đấy. Nói dối một câu lại phải nói dối thêm câu nữa, cứ dài ra, dài ra mãi." Pinocchio hít một hơi thật sâu: "Thật ra con không đi học. Con đi xem múa rối cả ngày. Con xin lỗi." Bụp! Mũi cậu thu lại nhỏ xinh như cũ. Hai chú chim sẻ ríu rít bay đi. Nàng tiên mỉm cười: "Đấy, nói thật thì mọi chuyện lại nhỏ gọn, dễ dàng như cũ."
Pinocchio chạy về nhà thì xưởng gỗ vắng tanh. Bác hàng xóm bảo: "Bố cháu lo quá, chèo thuyền sang làng bên kia vịnh tìm cháu rồi." Pinocchio vội chạy ra bờ biển. Xa xa trên mặt nước xanh êm, có chiếc thuyền con dập dềnh cạnh một hòn đảo nhỏ. Ông Geppetto ngồi trong thuyền, vẫn bình an, đang vẫy vẫy cái mũ. Chỉ có điều một mái chèo đã trôi mất, ông không chèo về được.
"Ai giúp con với?" Pinocchio kêu lên. Bỗng mặt nước ào một tiếng, một cô cá voi xám to lớn nhô lên, hiền lành, miệng như đang cười, trên đầu phun nước lên cao như vòi phun. "Ta cho con đi nhờ nhé," cô cá voi nói bằng giọng trầm ấm. "Nhưng sao bố con lại ở ngoài kia?" Pinocchio cúi đầu: "Tại con trốn học, lại không về nhà. Là lỗi của con ạ." Cá voi mỉm cười: "Cảm ơn con đã nói thật. Trèo lên nào!"
Pinocchio trèo lên tấm lưng rộng, trơn bóng của cá voi, rồi lướt đi, rì rào, rì rào trên những con sóng nhỏ. Đến chỗ chiếc thuyền, Pinocchio trèo sang ôm chầm lấy bố: "Bố ơi, con xin lỗi. Con sẽ đi học, và con sẽ luôn nói thật với bố." Ông Geppetto ôm cậu thật chặt: "Bố tha lỗi cho con. Con ở đây với bố là bố vui rồi." Cô cá voi lấy cái đầu to của mình đẩy nhẹ chiếc thuyền, đẩy mãi, đẩy mãi cho đến tận bờ.
Từ hôm ấy, sáng nào Pinocchio cũng đi học. Cậu học đọc, học viết. Cậu giúp bố quét mùn cưa, đánh bóng đồ chơi. Cậu dùng năm đồng tiền vàng mua cho bố một chiếc áo khoác ấm mới. Còn hễ thấy mũi mình ngưa ngứa muốn nói dối, cậu dừng lại và nói thật.
Một đêm, khi Pinocchio đang ngủ, nàng tiên tóc xanh nhẹ nhàng bay vào xưởng gỗ. "Con có một trái tim thật thà và tốt bụng," nàng thì thầm. Sáng ra, Pinocchio thức dậy, thấy tay mình mềm và ấm, hai má hồng hào. Cậu đã thành một cậu bé thật! "Bố ơi! Bố ơi!" cậu gọi. Ông Geppetto vừa cười vừa rơm rớm nước mắt vì mừng. Tối hôm ấy, hai bố con cùng ăn bát canh nóng, cùng kể chuyện, rồi ngủ thiếp đi trong tiếng sóng biển rì rào. Suỵt, khẽ thôi nào.
Mẹo cho ba mẹ: Mỗi lần Pinocchio nói dối, ba mẹ chạm nhẹ vào mũi con và thì thầm 'tưng', đến khi cậu nói thật thì nói 'bụp'.
Hỏi bé: Kể xong, ba mẹ có thể hỏi: “Trong truyện, ai là người tốt bụng, và bạn ấy đã làm gì?”
Bản kể nhẹ nhàng, mọi người đều an toàn: cái mũi dài chỉ để cười vui, cô cá voi hiền lành cho đi nhờ.