Ngày xửa ngày xưa, vua Hùng thứ sáu trông coi một đất nước xanh tươi, yên bình, có đồng lúa, có dòng sông, có luỹ tre làng. Vua có nhiều hoàng tử. Có người ở nhà cao cửa rộng, xung quanh toàn đồ quý. Còn hoàng tử út tên là Lang Liêu thì thích sống giản dị. Chàng ở trong một ngôi nhà nhỏ cạnh cánh đồng, ngày ngày cấy lúa, nhổ cỏ, trồng đậu xanh, trò chuyện với bà con chẳng khác gì một bác nông dân thật.
Một năm, Tết sắp đến, vua gọi các con vào cung. Vua hiền từ bảo: "Các con ơi, Tết này mỗi con hãy mang về một món để dâng lên bàn thờ tổ tiên, cảm ơn ông bà đã để lại cho mình đất nước tươi đẹp này. Món nào thể hiện được tấm lòng thương đất nước, thương mọi người nhất, ta sẽ nhờ người con ấy cùng ta trông coi đất nước."
Các hoàng tử cúi chào rồi hăm hở ra về. Người thì cho thuyền ra tận biển xa tìm hải sản quý. Người thì trèo lên núi cao lấy mật ong rừng, hái quả lạ. Người thì đặt mua bánh kẹo từ những xứ xa xôi, buộc trong dải lụa óng ánh.
Lang Liêu ngồi ở bậc cửa, gãi đầu: "Hừm, mình chẳng có thuyền, cũng chẳng có lụa là. Mình chỉ có gạo, có đậu, có lá trong vườn thôi. Mình làm được món gì bây giờ?" Chàng nghĩ mãi, nghĩ mãi, đến khi sao lên đầy trời thì ngủ thiếp đi.
Trong giấc mơ, có một ông cụ râu tóc bạc phơ ngồi xuống bên cạnh. Ông cụ nói nhỏ nhẹ: "Lang Liêu à, trên đời không có gì quý bằng hạt gạo. Người ta ăn hằng ngày, mà gạo lại mọc lên từ đất, lớn lên dưới bầu trời. Con hãy lấy gạo nếp làm hai thứ bánh. Một thứ vuông như đất, một thứ tròn như trời. Con gói bánh bằng cả tấm lòng, vua cha sẽ hiểu."
Lang Liêu tỉnh dậy cùng ông mặt trời, lòng vui phơi phới. Chàng bắt tay vào làm ngay. Chàng vo gạo nếp cho trắng tinh. Chàng ngâm đậu xanh cho mềm. Chàng ra vườn cắt những tàu lá dong xanh mướt, lau sạch từng lá một. Rồi chàng gấp lá thành hình vuông như cái hộp nhỏ. Cho một lớp gạo. Cho đậu vàng với một chút thịt. Lại phủ thêm lớp gạo. Gấp, gấp, gấp, rồi buộc lạt tre: một, hai, ba, bốn.
Chàng xếp bánh vào nồi to, đổ đầy nước. Nồi bánh sôi lục bục suốt đêm. Lục bục, lục bục. Bà con hàng xóm sang ngồi quanh nồi bánh ấm cùng chàng. Mọi người kể chuyện, hát hò, thay nhau canh nồi, còn bọn trẻ thì nằm lim dim trên chiếu rơm gần đó.
Xong, chàng làm bánh tròn. Chàng đồ xôi nếp rồi cho vào cối đá giã. Thình thịch, thình thịch! Thình thịch, thình thịch! Xôi dẻo quánh, mịn màng. Chàng lấy tay nặn thành những chiếc bánh tròn trắng muốt, tròn trịa hiền hoà như bầu trời ngày nắng đẹp.
Sáng mùng một Tết, các hoàng tử mang lễ vật vào cung. Nào hải sản lấp lánh, nào mật ong vàng óng, nào bánh kẹo thắt nơ lụa. Ai nhìn cũng "Ồ!" lên thích thú. Rồi Lang Liêu bước ra, trên tay là mâm bánh gói lá giản dị. Vua tò mò hỏi: "Bánh gì đây hả con?"
Lang Liêu thưa: "Thưa cha, bánh vuông này gọi là bánh chưng, vuông vức như mặt đất. Lá dong gói bên ngoài như ba mẹ ôm con vào lòng. Còn bánh tròn này gọi là bánh giầy, tròn như bầu trời. Bánh làm từ gạo, từ đậu, từ lá, toàn là những thứ bà con nông dân mình trồng ra hằng ngày."
Vua bóc một chiếc bánh chưng ăn thử, rồi nếm một miếng bánh giầy. Vua nhắm mắt lại, mỉm cười: "Ngon lắm. Mà bánh còn kể được câu chuyện về đất nước mình nữa. Con đã nhớ đến điều quý giá nhất." Các anh của Lang Liêu cũng nếm thử. Người anh cả reo lên: "Ngon quá! Em út ơi, dạy các anh làm với nhé!" Lang Liêu cười: "Dạ, sang năm anh em mình cùng gói nhé!"
Vua chọn Lang Liêu cùng mình trông coi đất nước, các anh vỗ tay vui mừng và hứa sẽ giúp em. Từ đó, cứ mỗi dịp Tết đến, nhà nhà lại gói bánh chưng vuông, làm bánh giầy tròn, cả nhà quây quần bên nồi bánh sôi lục bục, cùng nhau cảm ơn đất, cảm ơn trời và cảm ơn nhau.
Mẹo cho ba mẹ: Khi Lang Liêu gói bánh, ba mẹ lấy ngón tay vẽ một hình vuông và một hình tròn trong không trung rồi hỏi bé hình nào giống bầu trời.
Hỏi bé: Kể xong, ba mẹ có thể hỏi: “Trong truyện, ai là người tốt bụng, và bạn ấy đã làm gì?”
Đây là bản kể nhẹ nhàng, các hoàng tử thương nhau và mọi người cùng vui vẻ chia bánh.