Khi bắt đầu nghĩ tới chuyện cho bé đi mầm non, ba mẹ rất dễ chỉ chăm chăm vào những thứ to tát và đáng lo — màn chia tay ở cửa lớp, những gương mặt lạ, giấc ngủ trưa đầu tiên xa nhà. Nhưng thật ra, phần lớn những gì giúp các ngày đầu của bé nhẹ nhàng hơn lại nằm ở mấy kỹ năng tự lập rất đời thường: những việc nho nhỏ mà bé tự làm được, không cần người lớn kè kè bên cạnh. Điều đáng yêu là không kỹ năng nào trong số này cần một "buổi học" riêng hay một cái bảng dán tủ lạnh cả. Chúng lớn lên tự nhiên, nhẹ nhàng, ngay trong nếp sinh hoạt nhà mình vẫn đang sống — bữa sáng, rửa tay, đôi giày để cạnh cửa. Đây là bảy kỹ năng cho trẻ trước khi đi học đáng để tập, mỗi kỹ năng kèm lý do vì sao nó giúp ích và một cách tập thật nhẹ nhàng tại nhà.
Trước khi bắt đầu, ba mẹ nhớ giữ trong lòng một điều: mỗi bé một nhịp riêng, và đây không phải bài thi để ai đó đậu hay rớt. Có bé làm được hầu hết mấy việc này một cách dễ dàng; có bé cần thêm thời gian, và như vậy hoàn toàn bình thường. Mục tiêu không phải là một bé tự lập hoàn hảo ngay ngày đầu — mà là một bé đã có vài lần được thử một cách ấm áp, thong thả. Hãy khen những lần bé thử, đừng chỉ khen khi bé làm được.
1. Tự xúc ăn bằng thìa
Ở lớp, giờ ăn diễn ra nhịp nhàng giữa một phòng đông bé, nên bé nào tự múc và đưa thìa lên miệng được sẽ thấy thoải mái hơn nhiều khi ngồi vào bàn. Vì sao nó giúp ích: giờ ăn xế và bữa trưa trở thành một khoảnh khắc quen thuộc, dễ chịu, thay vì một lúc căng thẳng. Cách tập nhẹ nhàng: cho bé tự xúc trong bữa cơm gia đình, kể cả khi bé làm vương vãi và chậm rãi. Trải một tấm lót dưới ghế, đưa bé một chiếc thìa vừa tay, và bắt đầu với những món dễ dính thìa — sữa chua đặc, khoai nghiền, cháo yến mạch — chúng bám thìa tốt hơn món canh. Bé chán giữa chừng cũng không sao; điều quan trọng là bé được tập, chứ không phải cái bát sạch.
2. Uống nước bằng cốc
Nhiều trường mầm non dùng cốc nhỏ thay vì bình ti, nên đây là kỹ năng nên cho bé thử trước ở nhà. Vì sao nó giúp ích: bé tự uống đủ nước và hòa vào giờ ăn xế cùng các bạn mà không phải chờ người lớn mở nắp hay cắm ống hút. Cách tập nhẹ nhàng: rót một ít nước vào chiếc cốc nhỏ trong bữa ăn — rót lưng cốc dễ hơn rót đầy. Ba mẹ ngồi cạnh uống cốc của mình để bé bắt chước theo. Làm đổ là một phần của việc học, không phải lỗi cần sửa, nên ba mẹ cứ để sẵn một chiếc khăn và giữ tâm trạng thật thoải mái. Qua vài tuần, những lần loạng choạng sẽ tự nhiên bớt đi.
3. Rửa tay
Rửa tay là một phần trong nhịp ngày của lớp — trước giờ ăn xế, sau khi đi vệ sinh, sau khi chơi ngoài sân. Vì sao nó giúp ích: bé biết các bước sẽ thấy mình làm được và hòa vào cùng cả nhóm khi xếp hàng ở bồn rửa mà không hồi hộp. Cách tập nhẹ nhàng: lồng việc này vào đúng những lúc nhà mình vẫn rửa tay hằng ngày, và chia nó thành một bài hát nhỏ hay một nhịp đếm — làm ướt, xoa xà phòng, chà tay, xả nước, lau khô. Một chiếc ghế kê chân để bé với tới vòi, và một chiếc khăn treo đủ thấp để bé tự lấy, sẽ biến việc này thành thứ bé tự làm chủ được. Cứ giữ cho vui; nửa niềm vui nằm ở đám bọt xà phòng đấy.
4. Tự mang giày và mặc áo khoác
Ra sân, vào lớp, chuẩn bị ra về — những lúc này lặp đi lặp lại cả ngày ở trường, và bé tự lo được giày dép, áo khoác sẽ không phải ngồi chờ. Vì sao nó giúp ích: nó nuôi sự tự lập thật sự và một niềm tự hào lặng lẽ "con tự làm được nè". Cách tập nhẹ nhàng: chừa cho bé thật nhiều thời gian thong thả trước khi cả nhà thật sự cần ra khỏi cửa, để không ai phải vội. Giày xỏ chân hay giày có quai to dễ cầm sẽ thân thiện hơn giày buộc dây. Với áo khoác, ba mẹ thử "mẹo lật áo" — trải áo xuống sàn, mũ áo nằm phía chân bé, xỏ hai tay vào rồi lật áo qua đầu — biến việc mặc áo thành một trò chơi. Ba mẹ giúp bé đoạn khó cuối cùng và để bé tự làm phần còn lại.
5. Dọn đồ chơi
Giờ dọn dẹp là một phần đều đặn trong ngày ở lớp, và bé nào đã quen sẽ hòa vào rất ngọt. Vì sao nó giúp ích: nó dạy bé rằng cuộc chơi có một mở đầu và một kết thúc nhẹ nhàng, và việc cất đồ về chỗ chỉ là một phần của niềm vui — không phải một hình phạt. Cách tập nhẹ nhàng: biến nó thành một nghi thức chung, vui vẻ, thay vì một việc vặt ba mẹ giao. Hát một bài "dọn dẹp" ngắn, thi xem ai cất được nhiều khối gỗ hơn, hay phân loại theo màu cho vào từng rổ. Ba mẹ cùng làm với bé, thay vì ngồi trên ghế chỉ tay, sẽ tạo nên khác biệt rất lớn. Cứ đặt kỳ vọng nho nhỏ thôi: dọn xong một rổ cùng nhau đã là một chiến thắng rồi.
6. Biết xin giúp và xin đi vệ sinh
Kỹ năng này ít liên quan tới đôi tay mà thiên về lời nói — và có khi lại là kỹ năng hữu ích nhất. Vì sao nó giúp ích: bé biết nói "con cần cô giúp" hay "con muốn đi vệ sinh" sẽ được đáp ứng nhu cầu, kể cả khi cô đang bận với cả phòng đầy các bạn nhỏ. Cách tập nhẹ nhàng: trong sinh hoạt thường ngày, ba mẹ khoan vội nhào tới giúp, mà nhẹ nhàng mời bé nói ra: "Con nói cho mẹ nghe con cần gì nào?" Ba mẹ làm mẫu câu nói trước — "mẹ cần ai đó giúp mở cái này" — để những câu ấy nghe thật bình thường và dễ dùng. Lần nào bé chịu hỏi cũng khen bé thật ấm áp, để việc xin giúp trở thành một điểm mạnh, chứ không bao giờ là chuyện đáng ngại. Chuyện đi vệ sinh cũng vậy: một câu bình thản "lúc nào con muốn đi thì cứ nói với cô nhé" sẽ gỡ hết áp lực cho bé.
7. Nói được tên mình và chào cô giáo
Một tiếng "con chào cô" thân thiện và việc nói được tên mình giúp bé thấy mình được để ý trong ngày đầu, và giúp cô giáo nhanh chóng kết nối với bé. Vì sao nó giúp ích: lần chào hỏi ấm áp đầu tiên đó có thể làm dịu bớt một chút bồn chồn của buổi sáng, cho cả bé lẫn ba mẹ. Cách tập nhẹ nhàng: ba mẹ chơi mấy trò chào hỏi đơn giản tại nhà — vẫy tay và chào lũ đồ chơi, chào ông bà qua cuộc gọi video, chào bác hàng xóm dễ thương. Tập tên của bé như một câu hát nho nhỏ vui tai, và thử đóng vai nhẹ nhàng: "Mình giả vờ mẹ là cô giáo nhé — con chào cô buổi sáng đi nào?" Cứ giữ cho thật nhẹ và rúc rích cười. Nếu bé nhút nhát, lúc đầu chỉ muốn vẫy tay thay vì nói, cũng hoàn toàn ổn; một cái vẫy tay nhỏ đã là một khởi đầu rất đáng yêu rồi.
Lồng vào ngày sống, không phải gắn thêm việc mới
Hẳn ba mẹ đã nhận ra một điểm chung chạy xuyên suốt cả bảy kỹ năng: không kỹ năng nào cần một buổi tập riêng. Chúng nằm ngay trong bữa sáng, chuyến đi công viên, lúc dắt bé vào nhà vệ sinh, vài phút trước giờ đi ngủ. Đó chính là cách trẻ nhỏ học tốt nhất — làm những việc thật, có một người lớn bình tĩnh ở bên, lặp đi lặp lại từng chút một. Vậy nên ba mẹ không cần thêm một việc mới nào vào những ngày vốn đã kín mít. Chỉ cần trao lại cho bé phần "tự làm" nhiều hơn một chút, mỗi lần một ít, rồi để chính nếp sinh hoạt nhà mình làm thầy dạy cho bé.
Ba mẹ là người hiểu bé nhất. Nếu lúc nào đó ba mẹ thấy bé gặp khó khăn khác thường với việc tự chăm sóc bản thân hằng ngày, hay có thắc mắc về cách bé đang lớn lên, thì bước tiếp theo tử tế nhất là trò chuyện thân tình với cô giáo của bé — và đi khám bác sĩ nhi nếu nỗi lo vẫn còn dai dẳng. Tìm sự hướng dẫn là một phần bình thường và đầy yêu thương của việc nuôi con, chứ không bao giờ là dấu hiệu cho thấy có gì đó không ổn.
Bài viết chỉ mang tính hỗ trợ thông tin cho phụ huynh, không phải lời khuyên y tế.
