Một cơn ăn vạ ngay giữa bếp — hay tệ hơn là giữa siêu thị — đủ làm tim ba mẹ đập thình thịch dù bình tĩnh đến mấy. Nếu ba mẹ từng đứng đó thấy bất lực trong lúc bé lăn ra khóc, thì xin nhớ rằng: ba mẹ không hề thất bại, và bé cũng không hề hư. Ăn vạ là chuyện hết sức bình thường trong quá trình lớn lên của bé giai đoạn 0–5 tuổi. Tin vui là chuyện trẻ ăn vạ phải làm sao không nằm ở mấy "chiêu" khôn khéo — phần lớn là ở việc hiểu được điều gì đang thật sự diễn ra trong lòng bé, và giữ cho mình vững vàng cho tới khi cơn qua đi.
Vì sao bé ăn vạ
Một cơn ăn vạ gần như luôn nói lên một điều: bé đang có cảm xúc rất lớn nhưng vốn từ lại rất ít. Bé thấy bực bội, thất vọng, quá tải mạnh y như người lớn — đôi khi còn mạnh hơn — nhưng não bé vẫn còn rất non, bé chưa có đủ từ để nói "con bực quá vì miếng ghép này không vừa" hay "con chưa muốn về, con còn đang chơi ở công viên". Khi cảm xúc lớn hơn vốn từ của bé, nó trào ra thành khóc, đạp chân, la hét. Đó không phải bé "làm mình làm mẩy" để dọa ba mẹ đâu. Đó chỉ là một đứa nhỏ đang cố hết sức với những gì bé đang có.
Ăn vạ cũng hay xảy ra khi bé đã cạn năng lượng. Một bé mệt, đói, bị kích thích quá nhiều hay đang chớm ốm thì gần như không còn sức để chịu đựng những hụt hẫng nho nhỏ trong ngày. Cùng một câu "tới giờ mang dép rồi con" có thể rất êm vào mười giờ sáng nhưng lại thành một trận ăn vạ to vào năm giờ chiều. Nếu ba mẹ để ý xem cơn thường ập đến vào lúc nào, sẽ hay thấy một quy luật quanh giờ ngủ, giờ ăn và những buổi ra ngoài mệt nhoài.
Kết nối trước, dạy dỗ sau
Khi bé đang giữa cơn, ba mẹ rất dễ muốn dạy ngay — "không được ném đồ", "lớn rồi mà còn khóc nhè vậy". Nhưng một bé đang trong cơn ăn vạ thì chưa thật sự nghe được bài học nào cả; phần não biết suy nghĩ của bé lúc đó như đang "tắt nguồn". Hãy kết nối với bé trước, rồi mới dạy. Trước tiên giúp bé thấy an toàn và được thấu hiểu, thì sự bình yên mà cả hai đang cần sẽ đến nhanh hơn nhiều. Bài học có thể chờ thêm vài phút — nói lúc cơn đã lắng thì bé tiếp thu tốt hơn hẳn.
Kết nối không có nghĩa là chiều theo bé. Ba mẹ vẫn có thể giữ một giới hạn rõ ràng — "mẹ không cho con đánh đâu" — mà vẫn ấm áp, gần gũi. Ngồi xuống ngang tầm với bé, hạ giọng xuống thật nhẹ, chỉ cần ở bên cạnh thôi là đã nói với bé rằng "có ba mẹ đây, cảm xúc lớn cỡ nào cũng không làm ba mẹ bỏ con đi đâu".
Ba mẹ giữ bình tĩnh trước đã
Đây là phần khó nhất, mà cũng quan trọng nhất: sự bình tĩnh của ba mẹ có "lây" sang bé. Bé mượn sự vững vàng từ chính người lớn bên cạnh. Khi ba mẹ giữ được giọng nói nhỏ nhẹ và cơ thể thả lỏng, ba mẹ trở thành điểm tựa mà bé cần trong lúc cơn bão của bé thổi qua. Nếu ba mẹ thấy mình cũng sắp nổi nóng — mà phần lớn chúng ta đều vậy — hãy hít một hơi thật chậm trước khi nói bất cứ điều gì. Một câu khẽ "để mẹ hít thở một chút" không phải là yếu đuối; đó đúng là tấm gương ba mẹ muốn bé nhìn thấy.
Và nếu có lúc ba mẹ lỡ mất bình tĩnh, thì cũng chẳng hỏng chuyện gì cả. Ba mẹ nào mà chẳng có lúc như thế. Việc làm lành sau đó — một cái ôm, một câu giản dị "nãy mẹ lớn tiếng, mẹ xin lỗi con nha, mẹ thương con" — dạy cho bé một điều thật đẹp: ai cũng có những cảm xúc lớn, và mình luôn có thể quay lại bên nhau.
Gọi tên cảm xúc giúp bé
Một trong những điều nhẹ nhàng mà mạnh mẽ nhất ba mẹ có thể làm là nói hộ bé cái điều mà bé chưa biết nói. Gọi tên cảm xúc của bé thành lời, đơn giản và không phán xét: "Con đang giận lắm vì mình phải về đúng không." "Vậy đúng là tiếc thật con ha." Ba mẹ không cần phải sửa cho hết hay đồng ý với đòi hỏi của bé — chỉ cần gọi tên ra là bé đã thấy mình được hiểu, và được hiểu thì làm dịu cơn đi nhiều lắm. Nghe những lời ấy lặp đi lặp lại, dần dần bé tự học được cách gọi tên cảm xúc của mình thay vì bùng nổ.
Giữ an toàn cho cả nhà
Đôi khi cơn ăn vạ trở nên "chân tay" — đánh, ném, giãy giụa. Việc đầu tiên của ba mẹ chỉ đơn giản là giữ an toàn cho mọi người. Nhẹ nhàng dời những thứ dễ vỡ hay nguy hiểm ra xa, khẽ chặn bàn tay bé lại mà không kèm theo bực tức ("mẹ không cho con đánh đâu — mẹ giữ tay con nha"), và nếu đang ở chỗ đông hay không an toàn thì bế bé sang một nơi yên tĩnh hơn. Giữa lúc cao trào, ba mẹ không cần nói nhiều. Một sự hiện diện an toàn, vững vàng là đủ. Cảm xúc lớn rồi sẽ lên tới đỉnh và sau đó, như mọi con sóng, nó sẽ hạ xuống.
Sau khi cơn đã qua thì làm gì
Khi bé đã dịu xuống, ba mẹ đừng vội lôi cả chuyện vừa rồi ra "mổ xẻ" lại. Chỉ cần một lúc nối lại ngắn gọn, ấm áp là đủ: một cái ôm, một ngụm nước, một câu nhẹ "vừa nãy mệt quá ha con". Nếu có một bài học nhỏ, thì giờ mới là lúc — nói thật nhẹ và gọn: "Lần sau giận thì con giậm chân thay vì đánh nha." Rồi cả nhà mình đi tiếp với ngày của mình. Bé buông những khoảnh khắc này nhanh hơn ba mẹ nhiều, và việc ba mẹ khép lại trong bình yên cho bé biết rằng tình cảm giữa hai bên vẫn nguyên vẹn.
Một nếp sinh hoạt đều giúp bé bớt ăn vạ
Ba mẹ không thể chặn được mọi cơn ăn vạ, nhưng có thể lấy bớt đi rất nhiều "nhiên liệu" cho nó. Phần lớn sự bực bội của bé đến từ việc thế giới quanh bé khó đoán quá. Một nhịp sinh hoạt nhẹ nhàng, đều đặn mỗi ngày — ăn, ngủ, chơi, giờ đi ngủ theo một thứ tự quen thuộc — giúp bé thấy an toàn và làm chủ được, nhờ vậy mà bớt hẳn những cơn vì đói, vì quá mệt. Báo trước một chút cũng giúp ích nhiều: "Còn năm phút nữa thôi rồi mình cất khối gỗ nha con." Một lời nhắc trước khi chuyển hoạt động cho bé thời gian "bắt nhịp", thay vì bị kéo phắt từ việc này sang việc khác.
Dù vậy, ba mẹ là người hiểu bé nhất. Nếu bé ăn vạ rất thường xuyên hoặc rất dữ dội, nếu bé hay tự làm đau mình hoặc làm đau người khác, hoặc đơn giản là ba mẹ thấy lo về bé, hãy đưa bé đi khám bác sĩ nhi để được tư vấn. Hỏi bác sĩ không có gì phải ngại cả — đó là một trong những điều quan tâm nhất mà ba mẹ có thể làm cho bé.
Bài viết chỉ mang tính hỗ trợ thông tin cho phụ huynh, không phải lời khuyên y tế.
