Cho bé lớn lên với cả tiếng Việt lẫn tiếng Anh là một món quà thật đáng yêu — và điều đó không có nghĩa là thẻ học từ, bài tập hay áp lực. Những khoảnh khắc thường ngày mà ba mẹ vẫn cùng bé trải qua, như chơi dưới sàn, hát trên xe hay gọi tên món ăn trong bữa cơm, chính là nơi hai ngôn ngữ lớn lên cạnh nhau một cách tự nhiên. Hãy giữ cho mọi thứ nhẹ nhàng và vui vẻ, đi theo nhịp của bé, và để cả hai thứ tiếng sống trong những việc nhỏ ba mẹ làm cùng bé mỗi ngày.
Có thể ba mẹ lo rằng trộn tiếng Việt và tiếng Anh sẽ khiến bé "rối", hoặc nghĩ mình phải cân bằng thật hoàn hảo. Thật ra không cần vậy đâu. Các bé rất linh hoạt, và chơi là một trong những cách tự nhiên nhất để bé được tiếp xúc với cả hai ngôn ngữ. Những gợi ý dưới đây đều đơn giản, ít chuẩn bị và hợp với bé 0–5 tuổi. Ba mẹ chọn một ý tưởng hợp với ngày hôm nay, thêm vài từ của mỗi thứ tiếng, rồi cùng bé tận hưởng.
Các ý tưởng chơi song ngữ trong một cái nhìn
Kể lại việc đang làm bằng hai thứ tiếng
Vài phút · chỉ cần giọng nói của ba mẹ
Bài hát, đồng dao và chút âm nhạc
5–10 phút · một, hai bài hát
Cùng gọi tên đồ vật trong nhà
5 phút · một căn phòng
Từ vựng trong bữa ăn
Suốt bữa ăn · một bữa hoặc bữa phụ
Chơi cùng sách tranh
5–15 phút · một cuốn sách tranh bất kỳ
Mỗi người một thứ tiếng
Lâu dài · một kế hoạch nhẹ nhàng
Kể lại việc đang làm bằng hai thứ tiếng
Trong những khoảnh khắc thật bình thường — thay tã, rót nước, đi giày cho bé — ba mẹ vừa làm vừa nói ra việc mình đang làm, và gọi tên bằng cả hai thứ tiếng. "Sữa của con đây — sữa / milk nè." "Đến giờ tắm / bath rồi." Bé được nghe cùng một điều hai lần, thật nhẹ nhàng, và không có bài kiểm tra nào ở cuối cả.
- Chỉ cần giọng nói của ba mẹ
- Một thói quen hằng ngày
Mẹo cho ba mẹ: Chọn một thói quen (ví dụ giờ ăn) làm khoảnh khắc "hai thứ tiếng" của nhà mình, để mọi thứ thấy tự nhiên thay vì gượng ép.
Cách này giúp bé tiếp xúc ngôn ngữ qua trò chơi, khi bé được nghe cả hai thứ tiếng gắn với những việc thật, quen thuộc.
Bài hát, đồng dao và chút âm nhạc
Hát là một kiểu chơi mà hai ngôn ngữ đều rất thích. Ba mẹ thử một lượt hát bài tiếng Anh rồi lượt sau hát bài tiếng Việt — "Twinkle, Twinkle" rồi đến "Bắc Kim Thang" hay "Cò Lả". Vỗ tay, đung đưa và thêm vài động tác ngộ nghĩnh. Bé chưa biết nói vẫn thấm được nhịp điệu và âm thanh của cả hai thứ tiếng.
- Một, hai bài hát ba mẹ còn nhớ
- Đôi tay để vỗ nhịp
Mẹo cho ba mẹ: Hỏi ông bà những câu hát ru tiếng Việt ngày xưa — đây là cách thật dễ thương để truyền lại bài hát qua các thế hệ.
Cách này giúp bé tiếp xúc ngôn ngữ qua trò chơi, khi giai điệu và cảm giác của mỗi thứ tiếng đi cùng những cái ôm và chuyển động.
Cùng gọi tên đồ vật trong nhà
Ba mẹ và bé đi chậm quanh một căn phòng, vừa chạm vào vừa gọi tên vài món bằng cả hai thứ tiếng: cửa / door, ghế / chair, đèn / light. Với bé lớn hơn một chút, biến thành trò chơi nhẹ nhàng — "Con tìm được cửa ở đâu nào?" Giữ ngắn gọn thôi, để bé tự chỉ, nhắc lại, hay chỉ ngồi xem cũng được.
- Một căn phòng trong nhà
- Vài món đồ quen thuộc
Mẹo cho ba mẹ: Đừng sửa cách phát âm của bé — chỉ cần nhẹ nhàng nhắc lại từ đó để bé được nghe thêm một cách tự nhiên.
Cách này giúp bé tiếp xúc ngôn ngữ qua trò chơi, khi từ ngữ của cả hai thứ tiếng được nối với những đồ vật bé nhìn thấy và chạm được.
Từ vựng trong bữa ăn
Bữa cơm là cả một kho từ vựng thân thiện. Vừa ăn, ba mẹ vừa gọi tên món ăn và cảm xúc bằng cả hai thứ tiếng: cơm / rice, nước / water, thêm / more, hết rồi / all done. Khi bé với tay xin thêm, ba mẹ có thể hỏi "Ồ, con muốn thêm / more hả?" — biến một khoảnh khắc thật thành ngôn ngữ mà bé quan tâm.
- Một bữa ăn hay bữa phụ bình thường
- Nhịp ăn thong thả
Mẹo cho ba mẹ: Những từ gắn với điều bé đang muốn ngay lúc đó ("thêm", "more") thường dễ nhớ vì chúng hữu ích và mang lại điều bé thích.
Cách này giúp bé tiếp xúc ngôn ngữ qua trò chơi, khi cả hai thứ tiếng gắn với món ăn, lựa chọn và thời gian quây quần cùng gia đình.
Chơi cùng sách tranh
Ba mẹ không cần một cuốn sách song ngữ mới đọc được hai thứ tiếng. Mở bất kỳ cuốn sách tranh nào, chỉ vào hình và gọi tên bằng tiếng Việt rồi tiếng Anh: "Một con chó / dog!" "Nhìn kìa, con cá / fish." Cứ để bé lật trang, chỉ trỏ và "đọc" lại cho ba mẹ nghe. Không có thứ tự nào là sai, và cũng không cần đọc cho hết câu chuyện.
- Một cuốn sách tranh bất kỳ
- Một góc ngồi ấm cúng
Mẹo cho ba mẹ: Đọc đi đọc lại cuốn sách bé thích là rất tốt — sự lặp lại cho cả hai thứ tiếng cơ hội thấm dần.
Cách này giúp bé tiếp xúc ngôn ngữ qua trò chơi, khi cả hai thứ tiếng được thêm vào thói quen nhẹ nhàng, gắn kết của việc ngắm tranh cùng nhau.
Mỗi người một thứ tiếng (và vài cách nhẹ nhàng khác)
Có gia đình thấy dễ hơn khi mỗi người nghiêng về một thứ tiếng — chẳng hạn một người nói chủ yếu tiếng Việt, người kia chủ yếu tiếng Anh. Có nhà lại trộn thoải mái, hoặc nói tiếng Việt ở nhà và để tiếng Anh đến qua giờ chơi, trường lớp và bạn bè. Cách nào cũng ổn cả. Ba mẹ chọn điều nào duy trì được lâu dài cho nhà mình, và yên tâm rằng có thể điều chỉnh khi bé lớn lên.
- Một kế hoạch nhẹ nhàng, dễ theo
- Một chút kiên nhẫn với chính mình
Mẹo cho ba mẹ: Nếu hôm nay cả nhà chỉ nói toàn tiếng Anh hay toàn tiếng Việt, điều đó hoàn toàn ổn. Ngày mai lại là một cơ hội mới.
Cách này giúp bé tiếp xúc ngôn ngữ qua trò chơi, khi mỗi thứ tiếng có một chỗ thoải mái, đều đặn trong sinh hoạt của gia đình.
Bài viết chỉ mang tính hỗ trợ thông tin cho phụ huynh, không phải lời khuyên y tế.
